Adım Adım · Rehber 5 dk okuma

İlk İhracat Siparişini Doğru Kurmak: Üreticiyle Masaya Oturmadan Önce Bilinmesi Gereken 6 Konu

Gaziantep'te çikolata üreten bir fabrikanın penceresinden ilk ihracat siparişi: palet mantığı, EXW/FOB teslim şekilleri, ödeme planı, raf ömrü hesabı, belgeler ve etiket — 6 konu + kontrol listesi.

Kendi gıda markasını yurt dışına satmak isteyen ya da yurt dışındaki bir alıcı için Türkiye'den ürün tedarik etmeyi planlayan girişimcilerin çoğu, ilk siparişte aynı yerde takılır: Ne kadar almalı, hangi şartlarla, para ne zaman ödenir, mal yolda bozulur mu? Bu yazı, Gaziantep'te çikolata ve şekerleme üreten bir fabrikanın penceresinden, ilk siparişin nasıl kurulduğunu altı başlıkta anlatıyor.

1. En küçük birim palettir, konteyner değil

İlk kez ihracat yapacak girişimci genellikle «konteyner doldurmam gerekir» diye düşünür ve vazgeçer. Oysa üreticilerin çoğu palet üzerinden çalışır. Bizde her üründen en az bir tam palet alınır; bir palet yalnızca tek bir ürün taşır; ama bir konteynerin içine farklı ürünlerin paletleri birlikte yüklenir.

Kapasite rakamları şöyle: 20 feet yüksek konteynere 11 palet, 40 feet yüksek konteynere 22 palet, tıra 30 palet sığar. Yani bir 40 feet konteynerle 22 farklı ürün sevk edilebilir. Avrupa'ya palet bazında parsiyel sevkiyat da mümkündür; girişimci konteyner doldurmak zorunda değildir.

Bir palet ürüne göre değişir: 100 gramlık fındıklı çikolata tablette bir palet 5.040 adet ve yaklaşık 504 kg; 2 kg'lık kutularda lokumda 36 koli ve 720 kg; 80 gramlık doypack'te kaplamalı bademde 16'lık kolilerle 2.560 paket.

Somut bir örnek: Avrupa'da küçük bir şarküteri zinciri için tedarik kuran bir girişimci, ilk siparişte üç ürün denemek istesin. Her üründen bir palet alır: bir palet 100 gramlık fındıklı tablet (5.040 adet), bir palet 2 kg'lık kutularda lokum (36 koli) ve bir palet 80 gramlık kaplamalı badem (2.560 paket). Üç palet tek bir parsiyel sevkiyatla yola çıkar; girişimci konteyner kiralamaz, yalnızca üç paletin navlununu öder. Hangi ürünün raftan daha hızlı çıktığını gördükten sonra ikinci siparişte o ürünün palet sayısını artırır. Palet içeriği ve ağırlığı baştan bilindiğinde nakliyeci de fiyatı ilk görüşmede verebilir.

Bir konteynerde farklı ürünlerin paletleri bir arada
Bir konteynerde farklı ürünlerin paletleri bir arada — Antep Foods arşivi.

2. Fiyatı teslim şekliyle birlikte isteyin

Teslim şekli olmadan verilen fiyat karşılaştırılamaz. En sık kullanılan iki terim:

  • EXW (fabrikada teslim): nakliyeyi fabrika kapısından itibaren alıcı organize eder.
  • FOB (limanda gemide teslim): üretici malı çıkış limanında gemiye yükler.

Bizim standardımız FOB Mersin'dir. Avrupa'ya parsiyel yüklemelerde fiyat EXW Gaziantep olarak hesaplanır, navlun ayrıca organize edilir. Farklı üreticilerden teklif alırken hepsini aynı teslim şekline göre isteyin; aksi halde elma ile armudu karşılaştırırsınız.

Somut bir örnek: Aynı ürün için bir üretici EXW, diğeri FOB fiyat vermiş olsun. Kâğıt üzerinde EXW fiyatı daha düşük görünür; ama bu fiyata malın fabrikadan limana taşınması, ihracat gümrük işlemleri ve limandaki yükleme masrafları dahil değildir. Doğru karşılaştırma için girişimci kendi nakliyecisinden bu kalemlerin tutarını ister ve EXW fiyatının üzerine ekler. Ancak ondan sonra iki teklif aynı noktayı, yani gemiye yüklenmiş malı fiyatlamış olur. Çoğu zaman aradaki fark, ilk bakışta göründüğünden çok daha küçüktür; bazen de sıralama tersine döner.

3. Ödeme planı ve kanıt

İlk kez çalışan iki şirket arasında güven, ödeme planıyla kurulur. Bizde model şudur: %50 siparişte, %50 yükleme öncesinde, banka havalesiyle. Kalan ödeme, ürünleri, paletleri ve konteyner numarasını gösteren yükleme fotoğrafları karşılığında yapılır.

Alıcı daha fazla güvence istiyorsa, kendi seçtiği bağımsız bir gözetim firması yüklemeden önce malı fabrikada kontrol edebilir. Masrafı alıcıya aittir; birkaç paletlik bir ilk siparişte çoğu zaman pratik bir çözümdür.

Somut bir örnek: Sipariş ve proforma fatura onaylandığında alıcı tutarın yarısını havaleyle gönderir; üretim bu ödemeyle planlanır ve ürüne göre ortalama iki ila üç hafta sürer. Ürünler hazır olduğunda paletlerin, kolilerin ve konteyner numarasının fotoğrafları alıcıyla paylaşılır. Alıcı bu fotoğrafları görüp kalan yarıyı öder; ardından yükleme tamamlanır ve sevk belgeleri gönderilir. Bu sırayı siparişin en başında yazılı hale getirmek, iki tarafın da hangi adımda ne beklediğini netleştirir ve «para nerede, mal nerede» sorusunu ortadan kaldırır.

4. Sıcaklık ve raf ömrü

Çikolata ve şekerleme taze gıda kadar hassas değildir, ama kayıtsız da değildir. Kuru ortamda, belirli bir sıcaklık aralığında saklanmalıdır; bizim önerimiz +4 °C ile +24 °C arasıdır. Sıcak aylarda çikolatalı ürünler istek üzerine soğutmalı konteynerle (reefer) gönderilir.

Raf ömrü ürüne göre 12 ile 24 ay arasında değişir. Girişimci için önemli olan rakam, üretimden çıkış tarihindeki değil, mal depoya girdiğindeki kalan raf ömrüdür. «Varışta en az şu kadar ay kalmış olacak» ifadesini siparişe yazdırın.

Basit bir hesap: 12 ay raf ömrü olan bir ürün üretimden sonra iki hafta fabrika deposunda bekler, bir ay da yolda ve gümrükte geçirirse, alıcının deposuna girdiğinde yaklaşık on ay ömrü kalmıştır. Perakendeciler çoğu zaman belirli bir minimum kalan raf ömrü ister; bu yüzden üretim tarihini sevkiyat tarihine mümkün olduğunca yakın planlamak girişimcinin lehinedir.

Palet bazında stok
Palet bazında stok — Antep Foods arşivi.

5. Belgeler

Standart ihracat belgeleri fatura, çeki listesi, menşe şahadetnamesi ve konşimentodur. Varış ülkesi gıda için ek belge isteyebilir: sağlık sertifikası, yükleme öncesi uygunluk kontrolü ya da ürün kaydı gibi. Bu liste ülkeye göre değişir ve zamanla güncellenir; sipariş vermeden önce gümrük müşavirinizden güncel listeyi alın. Konteyner limandayken fark edilen eksik belge, yeni ihracatçının yapabileceği en pahalı hatadır.

6. Etiket kimin işi?

Etiketteki zorunlu bilgiler (içindekiler, alerjenler, net miktar, saklama koşulları, tarih) hedef pazarın diline ve mevzuatına uygun olmalıdır. Ürün bilgisi üreticinin ürün bilgi föyünden gelir; internetteki benzer bir ürünün etiketinden kopyalanmaz. Etiketi pazara kimin uyarlayacağı ve son onayı kimin yazılı olarak vereceği baştan belirlenir.

Antep Foods üretim hattı
Antep Foods üretim hattı — Antep Foods arşivi.

Kendi markanız ne zaman?

Çoğu girişimci bir süre sonra aynı ürünü kendi markasıyla satmak ister. Bu doğru bir adımdır; ama baskılı ambalaj yalnızca sizin için üretildiğinden minimumlar tamamen değişir. Bizim fabrikamızda flowpack ve doypack gibi plastik ambalajlar ağırlık üzerinden basılır; en küçük baskı miktarı 1.000 kg baskılı filmdir. Bu, ortalama bir doypack'te yaklaşık 250.000 adete, flowpack'te yaklaşık 1.000.000 adete karşılık gelir. Baskılı karton kutuda en küçük miktar daha düşüktür, yaklaşık 100.000 adet. Ambalaj maliyeti ürün fiyatının üzerine birim başına ayrıca eklenir; ambalaj tipi ve tasarım netleşince hesaplanır.

Pratik yol çoğu zaman şudur: önce üreticinin mevcut markalarıyla, her üründen bir paletle başlayın; hangi ürünün hangi fiyata satıldığını öğrenin; hacim kanıtlandığında kendi markanıza geçin.

Kısa kontrol listesi

  • Ürün başına minimum, palet içeriği ve karışım kuralları yazılı mı?
  • Her ürünün palet adedi ve ağırlığı elinizde mi?
  • Tüm teklifler aynı teslim şekliyle mi?
  • Ödeme planı ve kalan ödemenin kanıtı kararlaştırıldı mı?
  • Varışta kalan raf ömrü ve saklama sıcaklığı yazıldı mı?
  • Belge listesi gümrük müşaviriyle teyit edildi mi?
  • Etiket verisi ve son onay sorumlusu belli mi?

İlk ihracat siparişi, bu altı konu önceden konuşulduğunda rutin bir işe dönüşür. Zor olan ürünü bulmak değil, sorulmayan soruların bedelini sonradan ödememektir.

Yazar: Mehmet Özbakır

Mehmet Özbakır, Antep Foods kurucusu
Mehmet Özbakır, Antep Foods kurucusu.

Mehmet Özbakır, Gaziantep'te çikolata ve şekerleme üreticisi Antep Foods'u yönetiyor. Fabrika 2002'den beri ihracat yapıyor; Antep Foods markası 2025'te kuruldu. antepfoods.com Yazı ve görseller Mehmet Özbakır / Antep Foods arşivinden; Girişim Kulübü için yazılmıştır.

Bu yazı Rehber bölümünde yayımlanıyor. Derginin tamamını bu sayıdan takip edebilir, sorularını Sözlük A–Z'de arayabilirsin.